Empirizmi Anglez 1600-1800

Arkitektura
e Përvojës

Një studim interaktiv që rrëzon dogmën e "Ideve të Lindura" dhe vendos themelin e Metodës Shkencore moderne. Nga Tabula Rasa e Lockes te skepticizmi i Humes.

Eksploro

Treshja Kryesore

I

Xhon Loku

Themeli (1632-1704)

Loku argumentoi se mendja është një Tabula Rasa (Fletë e Bardhë). Lindim pa ditur asgjë. Ai dalloi mes:

  • Cilësive Primare: Karakteristika objektive (masë, lëvizje, formë) që ekzistojnë në vetë objektin.
  • Cilësive Sekondare: Përshtypje subjektive (ngjyra, shija, tingulli) prodhuar në mendje.
II

Xhorxh Berkeley

Idealisti (1685-1753)

Berkeley sulmoi dallimin e Lokut, duke argumentuar se nuk mund t'i njohim "Cilësitë Primare" pa ato "Sekondare". Përfundimi i tij radikal:

"Esse est percipi"
(Të qenit është të perceptosh)

Substanca materiale është një mit. Realiteti përbëhet vetëm nga shpirtrat (mendjet) dhe idetë.

III

David Hume

Skeptiku (1711-1776)

Hume provoi se Shkakësia është një zakon psikologjik, jo një fakt logjik. Ai gjithashtu argumentoi se "Arsyeja është skllave e pasioneve."

Degëzimi i Humes: I gjithë hulumtimi është ose "Marrëdhënie idesh" (Matematikë/Logjikë) ose "Fakte të çështjeve" (Vëzhgim).

Kthesa Historike

Nga Racionalizmi në Empirizëm

Para shekullit të 17-të, filozofia evropiane dominohej nga Racionalizmi Kontinental (Descartes, Spinoza, Leibniz). Ata argumentonin se shqisat ishin mashtruese dhe se njohuria e vërtetë mund të nxirrej vetëm nëpërmjet "Arsyetimit të Pastër" dhe "Ideve të Lindura" të mbjellura nga Zoti.

Empiristët Britanikë e rrëzuan këtë pikëpamje. Të nxitur nga ngritja e Shoqërisë Mbretërore (1660) dhe sukseset eksperimentale të Robert Boyle dhe Isak Njutonit, filozofia filloi të imitojë metodën e shkencave natyrore. Maksima e re ishte Nullius in verba — "Mos i beso askujt në fjalë."

Ndikimi te Njutoni

Principia Mathematica e Isaac Newton (1687) ishte triumfi përfundimtar i metodës Empirike. Njutoni famëkeq deklaroi "Hypotheses non fingo" (Unë nuk shpik hipoteza). Ai refuzoi të spekulonte mbi "thelbin" e gravitetit, i kënaqur vetëm me përshkrimin e ligjeve të tij të vëzhgueshme matematikisht. Ky ndarje e "sjelljes së vëzhgueshme" nga "thelbi i fshehur" është themelore.

Nga koha e David Hume, kjo mbështetje te vëzhgimi çoi në një krizë. Nëse gjithë njohuria vjen nga përvoja, dhe ne kurrë nuk përjetojmë vetë "Shkakun" (vetëm një ngjarje që ndjek një tjetër), atëherë vetë shkenca mbështetet në një supozim psikologjik, jo në një siguri logjike. Ky "Problem i Induksionit" mbetet qendror për filozofinë e shkencës sot.

Makina Logjike

Zgjidh një koncept për të parë se si Empirizmi e rishpiku realitetin krahasuar me Racionalizmin.

Matja e Ndryshimit

Kalimi nga Dogma tek Të Dhënat (1600-1800)

Burimet e së Vërtetës

Mbështetja tek vëzhgimi vs. intuita.

Profili Epistemologjik

Karakteristikat kryesore të Shkollës Britanike.

Prodhimi Shkencor

Rritja e publikimeve eksperimentale.

Filozofi Artificial

AstraIntelligence 1.1
AI

Mirë se vini në Filozofin Artificial. Unë jam trajnuar në tekstet e plota të Lokut, Berkelit dhe Humit. Më pyetni të dekonstruktoj një koncept ose të simuloj një debat.